Skip to main content

Mae fy nghyflwr iechyd i’n golygu na allaf wisgo gorchudd wyneb

Mae Gemma Cormican

Mae Gemma Cormican yn Gynghorydd Iechyd Meddwl a Seicotherapydd Ymddygiadol Gwybyddol ym Mhrifysgol Caerefrog

Os nad ydych chi’n gallu gwisgo gorchudd wyneb oherwydd cyflwr iechyd, mae'n ddealladwy eich bod yn poeni efallai am sut bydd eraill yn ymateb i chi. Mae rhai camau ymarferol y gallwch eu cymryd i helpu gyda hyn.

O ystyried y rheoliadau presennol, mae peidio â gwisgo gorchudd wyneb yn ein gwneud ni’n wahanol, ac yn tynnu sylw at yr hyn sy'n aml yn gyflwr cudd. Mae'n gwbl ddealladwy profi teimladau anodd fel ymateb i hyn.

Mae rhai myfyrwyr yn mynegi ofn y bydd aelodau o'r cyhoedd neu weithwyr siop yn codi cywilydd arnynt am beidio â gwisgo gorchudd. Gall hyn yn ei dro wneud sefyllfaoedd cymdeithasol yn anodd a hyd yn oed os nad ydych chi’n dod ar draws unrhyw adweithiau negyddol, gall poeni am hyn arwain at orbryder.

Gall y cyngor isod eich helpu chi i fynd i'r afael â'r pryderon hyn a theimlo'n fwy hyderus am fod allan yn gyhoeddus heb fasg.

Pwy sydd wedi’u heithrio rhag gwisgo gorchudd wyneb?

Mae'r llywodraeth yn dweud nad oes angen i chi wisgo gorchudd wyneb os “na allwch chi roi, gwisgo neu dynnu gorchudd wyneb oherwydd salwch neu nam corfforol neu feddyliol, neu anabledd, a lle bydd rhoi, gwisgo neu dynnu gorchudd wyneb yn achosi gofid difrifol i chi."

Mae hefyd yn nodi "nid oes angen i chi ddangos unrhyw dystiolaeth ysgrifenedig o hyn yn gyson ac nid oes angen i chi ddangos cerdyn eithrio". Os oes gennych chi gyflwr iechyd sy'n eich atal rhag gwisgo masg, dylech, felly, deimlo'n hyderus eich bod yn cael eich cefnogi'n llawn gan ganllawiau'r llywodraeth a chanllawiau meddygol. Mae gennych chi hawl i symud hyd y lle yn ystod y dydd heb fasg.

Sut i baratoi os ydych chi’n poeni y bydd rhywun yn codi cywilydd arnoch chi

Tystiolaeth o eithrio

Yn ychwanegol at nifer o elusennau, mae’r llywodraeth nawr wedi lansio bathodyn eithriad swyddogol o wisgo gorchudd y mae posib ei lawrlwytho i’ch ffôn symudol. Gall ei ddangos helpu i leihau’r amser rydych chi’n ei dreulio’n esbonio eich hun.

Fodd bynnag, gwiriwch cyn i chi deithio, gan fod gofyn gwisgo bathodynnau eithriad gorchudd wyneb penodol ar rai systemau trafnidiaeth gyhoeddus, er enghraifft, wrth ddefnyddio gwasanaethau Transport for London.

Er mwyn cyfleu eu hanabledd cudd, mae rhai myfyrwyr hefyd yn gwisgo eu bathodyn Blodyn Haul yn gyhoeddus. Mae llawer o Brifysgolion yn eu darparu ac yn cynnal ymgyrchoedd ymwybyddiaeth.

Rheoli teimladau

Gall teimladau o gywilydd neu embaras wneud i’n corff rewi mewn ffordd, a gall leihau ein gallu i feddwl a gweithredu'n glir. Gall deimlo fel niwl neu gwmwl, sy'n ei gwneud yn anodd gweithredu, a gall teimladau cryf gael y gorau ar resymeg yn aml:

  • Cymerwch amser i gydnabod sut rydych chi'n teimlo
  • Atgoffwch eich hun o'r rhesymau pam nad ydych yn gallu gwneud rhywbeth, fel gwisgo masg, ac nad eich cyfrifoldeb chi yw adweithiau anwybodus pobl eraill. Rydych chi’n gwneud y peth iawn

Mynegi eich hun yn bendant

Mae mynegi eich hun yn bendant yn golygu gallu sefyll dros eich hawliau eich hun a hawliau pobl eraill mewn ffordd dawel a phositif, heb fod naill ai'n ymosodol neu dderbyn yn oddefol. Gall unigolion pendant fynegi eu pwynt heb beri gofid i eraill na mynd yn ofidus eu hunain.

Mae'n bwysig cofio nad eich cyfrifoldeb chi yw unrhyw deimladau sydd gan eraill amdanoch chi ddim yn gwisgo masg. Drwy beidio â gwisgo masg, dydych chi ddim yn gwneud unrhyw beth o'i le. Mae'r teimladau'n cael eu rhoi i chi gan y person arall, a gellir eu rhoi yn ôl.

Gallwn wneud hyn drwy ddweud wrthynt yn bendant 'Rydw i wedi cael fy eithrio', heb fod angen esboniad pellach. Er y gall hyn swnio'n anodd, dyma ychydig o gamau syml y gallwch eu dilyn i'ch helpu i fod yn fwy pendant:


  1. Ymarfer bod yn bendant. Siarad mewn ffordd bendant o flaen y drych neu gyda ffrind. Sylwch ar iaith eich corff yn ogystal â’r geiriau rydych yn eu dweud.
  2. Gwneud y penderfyniad i fynegi eich hun yn bendant cyn gadael y tŷ. Ymrwymwch i fod yn bendant a dechrau ymarfer heddiw.

  3. Gwrando’n astud. Ceisiwch ddeall safbwynt y person arall. Mae llawer o ansicrwydd ac ofn yn codi fel ymateb i’r coronafeirws.

  4. Peidio â chynhyrfu. Anadlwch fel arfer, edrych i lygaid y person, cadw eich wyneb wedi ymlacio a siarad mewn llais arferol.


  1. Defnyddio ‘Rydw’. Glynwch wrth ddatganiadau sy’n cynnwys ‘Rydw’ fel ‘Rydw i’n meddwl’ neu ‘Rydw i’n teimlo’. Peidiwch â defnyddio iaith ymosodol fel 'rydych chi bob amser' neu 'dydych chi byth'.

  2. Bod yn amyneddgar. Mae bod yn bendant yn sgil y mae angen ei hymarfer. Weithiau fe gewch chi brofiadau da o fod yn bendant, ac efallai na fydd rhai adegau eraill cystal. Mae hyn yn iawn, bydd y cydbwysedd yn newid gydag amser ac wrth ymarfer.

Weithiau gall eich teimladau fod yn ormod i chi, felly mae'n iawn estyn allan am gymorth. Gallwch ddefnyddio’r gefnogaeth sydd ar gael yn eich prifysgol neu eich sefydliad, neu ddefnyddio gwasanaethau cefnogi Student Space i siarad gyda gwirfoddolwr cymwys.


Os nad ydych chi’n gallu gwisgo gorchudd wyneb, gallwch fod yn gymwys hefyd am ‘addasiadau rhesymol’ a chefnogaeth gyda rheoli eich cyflwr iechyd rhag iddo gael effaith niweidiol ar eich astudiaethau. Defnyddiwch y gefnogaeth sydd ar gael yn eich prifysgol neu eich sefydliad i gael gwybod mwy.